Inne spojrzenie na krajkę ze Starego Brześcia.

 Moja najnowsza bransoletka ze wzorem opartym na XIII wiecznej krajce ze Starego Brześcia.

Przyjemnie jest co jakiś czas wpadać na karty historii Wczesnego Średniowiecza i tkać coś z tego okresu. Jeśli ma się sczęście, to w internecie znaleźć można dokładne lub mniej dokładne informacje o tkaninach z tamtego okresu na podstawie wykopalisk archeologicznych i ich przebadaniu. Nie zawsze to, co nas interesuje jest szczegółowo opisane i wtedy do pracy rusza nasza wyobraźnia, wiedza i doświadczenie. 

Krajka ze Starego Brześcia jest krajką broszowaną o prostym wzorze geometrycznym i należy właśnie do tej grupy znalezisk, które nie doczekały się jeszcze szczegółowego przebadania.

Zawsze podobała mi się ta krajka i pomyślałam sobie, że może być piękną ozdobą nie tylko ubioru. 

Zanim napiszę o swoim pomyśle, kilka słów o samym znalezisku.

W muzealnym opisie zabytku jest informacja, iż krajka pochodzi z miejscowości Stary Brześć, stanowisko nr 4 (cmentarzysko szkieletowe, grób nr 564) i jest datowany na XIII w. Opis brzmi: ,,pasek tkaniny we wzór geometryczny-brokat-złożony podwójnie z tkaniną wewnątrz”. Zabytek ten wraz z innymi fragmentami tkanin z tych samych wykopalisk przedstawił archeolog Jacek Moszczyński na konferencji NESAT III (North European Symposium For Archaeological Textiles) w maju 1987 roku w Yorku w Wielkiej Brytanii. Publikacja pokonferencyjna w języku niemieckim jest jedynym obszernym tekstem na temat tej krajki. Można w niej znaleźć kilka interesujących informacji, np. że osnowa taśmy zawiera 58 nici o grubości 0.30 do 0.35 mm, z których każda składa się z dwóch cieńszych nici. Nici osnowy były prawdopodobnie brązowe, choć z upływem czasu kolor mógł ulec znacznym zmianom. Nici wątku mają podobny, ale nieco ciemniejszy brązowy kolor. 

Krajkę ze Starego Brześcia wyróżnia metalowa, złota nić, która tworzy jej unikatowy, geometryczny wzór przypominający trójkąty. Krajka ta jest broszowana (“brokatowana”, z angielskiego brocading). Na wierzchu taśmy jest jakby “wyhaftowany” wzór dodatkową, najczęściej bardzo ozdobną nicią. Wzór powstaje nie przez ułożenie nici osnowy, ale poprzez dodanie drugiego wątku. Dodatkowy wątek służy tylko do ozdoby, podstawowy splot krajki tworzy główny wątek, który wiąże ze sobą nici osnowy i pozostaje niewidoczny. Najczęściej wątek podstawowy i osnowa mają ten sam lub zbliżony kolor. 

W tekście Jacka Moszczyńskiego znajduje się schematyczny rysunek taśmy. Czarne poziome linie oznaczają broszowanie metalową nicią. Źródło: wici

Oryginalna taśma wygląda tak:

Przód.

Tył.

O krajce ze Starego Brześcia od lat trwają dyskusje, czy krajka została utkana na tabliczkach. Splot podstawowy krajki to splot rypsowy, pochodny splotu płóciennego. Taki splot można uzyskać nie tylko na tabliczkach, ale na krosnach pionowych, poziomych, jarzmowych lub na bardku. Krajka datowana jest na XIII wiek. W tamtym okresie funkcjonowały krosna pionowe, jarzmowe jak i tabliczki.

Jeśli chodzi o materiał, z którego została wykonana krajka, to Jacek Moszczyński jednoznacznie stwierdza, że została wykonana z wełny. I tu badacze także mają wątpliwości, bo po obejrzeniu oczyszczonej krajki z bliska, można stwierdzić, że użyte nici połyskują jak jedwab. Nie ma też informacji jak została wykonana złota nić do broszowania. Nie ma też pewności, czy krajkę wykonał miejscowy artysta, czy została “importowana”? Nie wiadomo także, jakie zastosowanie miała krajka. Choć w grobie, w którym została znaleziona, znajdowały się fragmenty tkaniny wełnianej oraz kabłączki skroniowe, to taśma nie nosi śladów wskazujących na noszenie owych kabłączków. Jak do tej pory nie ma szczegółowych badań tej krajki, a pytań jest wiele. Dlatego nie będę tu polemizować z badaczami i skorzystam ze wzoru na tabliczki bez broszowania: wzór.

Moja próba tkania tej krajki jest oparta na trzykrotnym powtórzeniu wzoru, by uzyskać szerokość ok. 4 cm. Oryginalna krajka ma szerokość 1,3 cm. Próbka ma właśnie 4 cm szerokości i 22 cm długości, bym mogła wykonać z niej bransoletkę. Na osnowę i wątek wykorzystałam jedwab morwowy 20/2 w kolorach czerwonym i jasno stalowym, a tkanie wykonałam na 40 tabliczkach i krośnie tylnym. Jedwab pięknie połyskuje na misternym wzorze, a światło uwypukla jego elementy. Nie zabrakło też drobnych warkoczyków, które uwielbiam i gdzie tylko mogę, w ten sposób wykańczam moje tkanie. Generalnie jest to wdzięczny wzór do tkania na tabliczkach, bo jest prosty i łatwo zapamiętać sekwencje obracania tabliczek. 

Krajki rosyjskie. Krajki z Suzdala (Włodzimierz-Suzdal). Cz. 1

 Suzdal, to piękna miejscowość w Rosji, 230 km od Moskwy, czyli o rzut beretem.  Powstała w pierwszej połowie XI wieku. Pamiętam z lat młodości moje podróże po Rosji (Związku Radzieckim). Jechałam do Moskwy pociągiem, ok. 300 km i usłyszałam od jednej z pasażerek, że 300 km to blisko. I tak to zapamiętałam, ale w Polsce takie odległości zawsze wydawały mi się bardzo duże. 

Suzdal to miejscowość, która sama w sobie stanowi muzeum kultury rosyjskiej. To miasto jest niezwykłe. Choć leży kilkadziesiąt km od Kolei Transsyberyjskiej, to jest jakby z zupełnie z innego świata. Zawierucha dziejów i przemysłowa ominęła miasteczko, i dzięki temu możemy podziwiać cuda rosyjskiej prawosławnej architektury wraz z Kremlinem, czyli starówką. Dzięki swoim zabytkom Suzdal został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i należy do miast Szlaku Złotego Pierścienia. Miasto jest miejscem wielu wykopalisk archeologicznych, podczas których znajdowane są skarby kultury słowiańskiej i rosyjskiej.

Mnie interesuje tasiemka, krajka broszowana, znaleziona w jednym z kobiecych grobów, o której przeczytałam w rosyjskiej literaturze o strojach wczesnośredniowiecznych na Rusi.
W kobiecym grobie nr 2 (w kurhanie 93) odkryto dwa fragmenty kołnierzyka o długości 4 cm i szerokości 3 cm z dobrze zachowanym zapięciem. Kołnierzyka datowany jest X-XIII wiek. Kołnierz wykonany jest z niebieskiego jedwabiu i ozdobiony bordiurą ze złotej wstążki wzdłuż górnej krawędzi otworu. Piękny broszowany wzór tej tasiemki można spotkać również na innych znajdowanych krajkach w Suzdalu i Rosji, oraz w Europie. 

Miejsce i data wykopalisk: Suzdal, cmentarzysko Mżarskie, 1976–1981 r.

Fragmenty kołnierzyka z kurhanu 93, pochówek 2. Muzeum-Rezerwat Włodzimierz-Suzdal

.

W innym grobie kobiecym, (w kurhanie 50), zachował się także fragment zapięcia obszytego broszowaną wstążką o podobnym wzorze.  

Fragment kołnierzyka z pochówku kobiety w kurhanie 50, grób 1, pochówek 1 (Saburova

M. A., Elkin A. K. Detale starożytnej rosyjskiej odzieży na podstawie materiałów z nekropolii w Suzdal. Rys. 1,2).

Poniżej na zdjęciach są również ozdobne paski z podobnym motywem.

Kołnierze starożytnej rosyjskiej odzieży z wykopalisk nekropolii w Suzdal (Сабурова М.А.,

Елкина А.К. Детали древнерусской одежды по материалам некрополя Суздаля //

Материалы по средневековой археологии северо-восточной Руси. М., 1991. С. 53-78, рис.

1).

Kołnierze z wykopalisk nekropolii w Suzdal z rekonstrukcją ornamentów.

Rysunek M.A. Saburowej, (Сабурова М.А. Находки деталей одежды в Суздальской

земле и их значение для изучения русского национального костюма // Женская

традиционная культура и костюм в эпоху средневековья и новое время. М.; СПБ, 2012, цв.

вклейка).

 Kołnierz nr 4: Kołnierz stojący ozdobiony dwiema złotymi wstążkami (dwoma tkanymi pasami) został znaleziony w męskim pochówku (z kurhanu 33). Pasy mają 1,7 cm szerokości. Kołnierz ma 4 cm wysokości. Pod pasami zachowały się kawałki bizantyjskiej czerwonej tkaniny jedwabnej. 

W pochówku męskim (w kurhanie 54, grób 3) odkryto złotą, tkaną opaskę z zygzakowatym wzorem, zdobiącą prostokątny kołnierzyk. Obszycie ma wymiary 15 x 14 cm. Szerokość opaski wynosi 2 cm.

Przód staroruskiej koszuli kosoworotki (по: Сабурова М.А. "Находки деталей

одежды в Суздальской земле и их значение для изучения русского национального

костюма // Женская традиционная культура и костюм в эпоху средневековья и новое

время." М.; СПБ, 2012, цв. вклейка).

Także na Kremlu w Dimitrowie znaleziono wstążkę o identycznym wzorze. (Olga Orfinskaya and Asia Engavatova "Medieval textiles from the necropolis of Dmitrov Kremlin, Russia"). 

Wzory w kształcie warkocza, jodełki czy diamentu są charakterystyczne dla okresu bizantyjskiego i były bardzo popularne w tamtym okresie. Wzór plecionki był najprostszy i należy do najpowszechniejszych motywów. Można to wytłumaczyć stosunkowo prostym, powtarzalnym wzorem. Wzór jodełki, podobnie jak plecionka, jest również powszechny i stosunkowo prosty w wykonaniu. Bardziej złożony jest wzór rombowy, który charakteryzuje się powtarzalnym wzorem składającym się z kilku elementów. 

Fig. 5. Band 1. Drawing of patterns of band 1,
cinsisting of three elements. (Olga Orfinskaya and Asia Engavatova "Medieval textiles from the necropolis of Dmitrov Kremlin, Russia").

Taśmy były tkane z jedwabiu importowanego z Chin lub Azji Środkowej, wzór natomiast był tkany jedwabną nicią oplecioną złotem. Kolorem tła często był kolor czerwony. Takie połączenie uważano za prestiżowe i było powszechne w wielu obszarach, w tym w Bizancjum i na Rusi.

Zbadano również złote nici wykorzystywane do tkania wzoru. Nić złota jest typu pilnikowego z rdzeniem jedwabnym. Analiza metalu pokazuje, że pasek metalowy w jednych znaleziskach jest

dwuwarstwowy, a w pozostałych znaleziskach użyto nici ze srebra złoconego. We wszystkich próbkach pasek złoty jest skręcony w kształcie litery S wokół rdzenia. Rdzeń został wykonany z jedwabiu, prawdopodobnie w kolorze czerwonym. Analiza wyników badań pozwala na poczynienie kilku obserwacji. Wszystkie znaleziska wykonane są z jedwabiu, a przedmioty jedwabne importowano na Ruś. Złote nici typu pilnik z jedwabnym rdzeniem są typowe dla tekstyliów zachodnich z X wieku, podczas gdy na Wschodzie w tym okresie stosowano technologicznie odmienne rodzaje złotych nici. Domyślam się więc, że w tym pasku spotkał się Wschód z Zachodem, bo jedwab importowany był ze Wschodu, a nici do broszowania z Zachodu i pasek mógł być tkany na miejscu.  To są moje domysły, bo nie znalazłam nic więcej na temat samego paska.

Przymierzam się do rekonstrukcji tej krajki i o ile jedwabne nici do tkania można kupić, o tyle takich złotych nici do wzoru nie kupię, czyli z rdzeniem jedwabnym oplecionym złotem. Będą to zapewne jakieś nici poliestrowe metalizowane w kolorze złotym. Nie znam też dokładnych wymiarów krajki. Podane są jedynie wymiary kołnierzyka 4 x 3 cm, tak więc sądzę, że szerokość broszowanej tasiemki może mieć około 2,5 cm, a może 2 cm. Zastanawiam się też, jaką techniką tkać pasek (o tym też nie ma informacji). Czy za pomocą tabliczek, czy bardka? Pewnie wybiorę tabliczki, bo w tamtych czasach tkano często ozdobne paski za pomocą tabliczek. Poza tym muszę wybrać kolor. Kołnierzyk był z niebieskiego jedwabiu, ale czy tasiemka również? Częściej tkano ozdobne tasiemki z czerwonego jedwabiu ze względu na prestiż. Czy tym razem też tak było? Nie wiem, bo tej informacji w opisie też nie ma. Nie ma też informacji, z ilu nitek składa się osnowa, więc wszystko przede mną.

Wzór broszowany. 

Na szczęście zdjęcie tej tasiemki jest bardzo wyraźne i można wyliczyć sobie ilość nitek pod zdobieniem, a program mi pomoże, jeśli moje wyliczenia będą błędne. Metodą prób i błędów uzyskałam 31 tabliczek po 4 nici w każdej, czyli liczba nitek osnowy wynosi 124, w tym po 2 tabliczki na brzegi. Jednak przyglądając się zdjęciu, zastanawiałam się, czy prawy brzeg (górny) nie był zrobiony z 3 tabliczek? Tasiemka ozdabia kołnierz, więc ten brzeg mógłby być minimalnie szerszy i na taki mi wygląda. We wzorze tego nie ujęłam, bo tasiemkę możemy przeznaczyć także na inne cele i wtedy szerszy prawy brzeg mógłby nie pasować. Czerwone kwadraciki to nitki osnowy (tła), których nie pokrywam złotą nicią.

Można też wykonać taśmę na tabliczkach bez broszowania. W tym wypadku każda tabliczka ma 4 nici: 3 w kolorze wzoru, 1 w kolorze tła, tabliczki brzegowe mają wszystkie nici w kolorze tła.

 Link do wzoru

Poniżej źródła wiedzy:

Artykuły naukowe:

"Пуговицы XI–XVIII веков из археологических коллекций Государственного Владимиро-Суздальского музея-заповедника. Владимир, 2015." – 88 с.: ил. Составители: Н.А. Кокорина, заведующий отделом археологии; А.Н. Денисова, старший научный сотрудник отдела археологии; Н.А. Князева, научный сотрудник отдела археологии.

Степанова Ю.В. "Костюм древнерусского человека: реконструкция по

данным археологии." – Тверь, 2014.

Olga Orfinskaya and Asia Engavatova "Medieval textiles from the necropolis of Dmitrov Kremlin, Russia".

Сабурова М.А., Елкина А.К. "Детали древнерусской одежды по материалам некрополя Суздаля // Материалы по средневековой археологии северо-восточной Руси. М., 1991."

 Павлова Нина Андреевна "Текстильные изделия в погребениях поволжских финнов II тысячелетия н.э."

Linki do innych materiałów: moda, studfile, studfile

W niedalekiej przyszłości zajmę się też poniższym wykopaliskiem. Jest to wełniana tasiemka tkana techniką wybieraną. Z rekonstrukcji wynika, że wzór tkano wełną w kolorze niebieskim na osnowie w kolorze czerwonym. Na razie tylko tyle wiem o niej, ale czy ten wzór nie jest znajomy?

Fragment tkaniny i jej rekonstrukcja z cmentarzyska Nowoselki 2(obwód moskiewski) (по: Зоц Е.П., Зоц С.А. "Женские костюм и его детали по материалам курганного могильника Новоселки 2 //Женская традиционная культура и костюм в эпоху средневековья и новое время." М., СПб, 2012. Вып. 2. Цв. вклейка).

Krajki rosyjskie. Krajka z Toropca w obwodzie Twerskim. Cz.1.

Jakiś czas temu znalazłam w Internecie informację o krajce, o której praktycznie nic nie wiadomo, ale na pewno ją znaleziono podczas wykopalisk archeologicznych w Toropcu w obwodzie Twerskim w Rosji (wtedy Związek Socjalistyczny Republik Radzieckich) w 1957 roku. Krajka jest o tyle ciekawa, że w materiałach dostępnych nie ma żadnej informacji o jej wymiarach i wyglądzie, z czego została utkana, do czego była przeznaczona. Określono jedynie z jakiego okresu pochodzi. Datowano ją na X-XIII wiek n.e. Jest też odręczny rysunek tej krajki, ale w rzeczywistości są to tylko domysły. Dlaczego tak jest? Otóż w jedynym materiale, który pochodzi z  Biblioteki elektronicznej Instytutu Archeologii Rosyjskiej Akademii Nauk/Archeologia ZSRR (Archeologia) z roku 1997 w książce "Древняя Русь. Быт и культура" / Отв. ред. Б.А. Колчин, Т.И. Макарова; авт. Д.А. Беленькая, Г.К. Вагнер, Е.В. Воробьева и др. М.: Наука, 1997. 368 с. (Starożytna Ruś. Życie codzienne i kultura / red. B.A. Kolchin, T.I. Makarowa; aut. D.A. Belenkaya, G.K. Wagner, E.V. Vorobyowa i in. Moskwa: Nauka, 1997. 368 s.) znajdujemy poniższy tekst T.I. Makarowej (archaeolog.ru):

"Целое платье было обнаружено в 1957 г. в слоях Торопца, сожженного во второй половине XIII в. в результате литовского нашествия. За 30 лет, истекших с момента раскопок, оно сильно деформировалось, так как реставрировано не было. Платье состоит из большого числа крупных фрагментов. Оно было сшито из шерстяных тканей разной фактуры. Верх платья — из ткани полотняного переплетения, низ — из ткани саржевого переплетения. На некоторых фрагментах видны складки. Хорошо сохранился суженый к запястью рукав с ластовицей. Он сделан из ткани саржевого переплетения, ластовица — из ткани полотняного переплетения. Швы, соединяющие детали платья, сделаны таким образом, чтобы кроеная ткань не сыпалась — «запошивочным швом». Эта техника шитья возникла при моделировании кроеной одежды (табл. 68, 10). В Торопце же найден кусок ткани с орнаментом в «браной» технике (табл. 68, 12)."

(Tłumaczenie: Google)

W 1957 roku w warstwach Toropca, które spłonęły w drugiej połowie XIII wieku w wyniku najazdu litewskiego, odkryto kompletną suknię. W ciągu 30 lat od wykopalisk uległa ona znacznemu zniekształceniu, ponieważ nie została odrestaurowana. Suknia składa się z dużej liczby fragmentów. Została uszyta z tkanin wełnianych o różnej fakturze. Górna część sukni wykonana jest splotem płóciennym, a dolna skośnym. Na niektórych fragmentach widoczne są fałdy. Rękaw, zwężający się ku nadgarstkowi, z klinem, jest dobrze zachowany. Wykonany jest splotem skośnym, a klin płóciennym. Szwy łączące elementy sukni są wykonane w taki sposób, aby zapobiec strzępieniu się przeciętej tkaniny – „szew rolowany”. Ta technika szycia powstała w projektowaniu odzieży szytej na miarę (Ilustracja 68, 10 ). W Toropcu znaleziono również kawałek tkaniny ze wzorem wykonanym techniką „plecioną” (tabl. 68, 12 ).

I teraz przechodzimy do tablicy 68 na str. 314. Oto rysunek:

Табл. 68. Городское женское платье XI–XIII вв. (составлена М.А. Сабуровой).

1–2 — прорись одежд с иконы Рождества Богородицы XIV в. Третьяковская галерея; 3–5 — прориси буквиц лицевых рукописей XIV в.; 6 — платье из раскопок М.К. Каргера в Изяславле. Начало XIII в.; 7 — прошитая мелкая складка на платье из Изяславля; 8 — золототканная лента на талии платья из Изяславля; 9-10 — образцы швов древних платьев. XIII в.; 11 — «вошва» с браным орнаментом из Торопца. XIII в.

(Tłumaczenie: Google)

Tabl. 68. Strój kobiet miejskich w XI–XIII wieku (opracowała M.A. Saburowa).

1–2 — odrys szat z ikony Narodzenia Najświętszej Marii Panny z XIV wieku. Galeria Tretiakowska; 3–5 — odrysy inicjałów z iluminowanych rękopisów z XIV wieku; 6 — suknia z wykopalisk M.K. Kargera w Izjasławiu. Początek XIII wieku; 7 — mała, przeszyta fałda na sukni z Izjasławia; 8 — złocona wstążka w talii sukni z Izjasławia; 9–10 — próbki szwów z dawnych sukni. XIII wiek; 11 — „woszwa” z platerowanym ornamentem z Toropiec. XIII wiek

Niebywałą rzeczą jest to, że w jednej publikacji są aż dwa błędy dotyczące tej krajki: 

• Pierwszy błąd dotyczy przekierowania czytelnika przez T.I Makarową do rysunku 68.12, w którego podpisie nie ma p. 12.
• Drugi błąd dotyczy rysunku 68 wykonanego przez M.A. Saburową, na którym nie oznaczono p. 11, a w podpisie do rysunku M.A Saburowa pisze o "woszwie" p. 11.

Nie będę tu jednak wnikać, kto i kiedy popełnił błąd. Mnie chodzi jedynie o samą krajkę. Na rysunku wyraźnie widać jeden nie oznaczony element. Jest to moim zdaniem właśnie ta krajka. Prostokąt ze wzorami krzyży i małych kwadracików. Rysunek jest odręczny, nie ma w nim symetrii, krzyże i prostokąty czy kwadraty są symetryczne. Wobec tego mogę się tylko domyślać, jakie to są wzory. Poza tym przy braku jakiejkolwiek informacji na temat rodzaju przędzy, z której krajka miała być wykonana, kolorze nitek, jak i liczby nitek osnowy oraz wzoru, szerokości i długości krajki, mogę jedynie polegać na swojej wyobraźni. 

Fragment pochodzący z rysunku M.A. Saburowej

Na pocieszenie są jednak dwie informacje  od autorek. Otóż T.I. Makarowa pisze, że pasek został utkany "ткани с орнаментом в «браной» технике", co oznacza, że pasek był tkany techniką wybieraną (można też przetłumaczyć "techniką plecioną"). Natomiast M.A. Saburowa nazywa ten pasek  "вошва". Termin "вошва" odnosi się do opisu dawnej odzieży rosyjskiej i oznacza:

prostokątny lub uformowany kawałek drogiej tkaniny, którą przyszywano do ubrania (na przykład letniej sukienki lub rospasznicy) w celu dekoracji, zwykle innego rodzaju, tekstury i koloru, często zdobionej drogim haftem. Nazwa pochodzi od czasownika „wszyć”. W przedpietrowskiej Rosji tak nazywano kawałek aksamitu, aksamitu lub tafty, w kształcie czworokąta, koła itp., haftowany złotymi, srebrnymi lub jedwabnymi nićmi, zdobiony brokatem oraz wysadzany perłami i kamieniami szlachetnymi. Był on częścią niektórych staroruskich strojów, takich jak letnik, którego rękawy zdobiono brokatem. (woszwa). 

Mając te informacje mogę wyobrazić sobie, że krajka z Toropca mogła być tkana z jedwabiu lub wełny techniką wybieraną, albo techniką broszowaną cienkim drutem ze złota lub srebra. Takie krajki były niedostępne dla biednych ludzi ze względu na swoją cenę. A to, że krajka mogła być droga, wskazuje nazwanie jej "вошва". "Вошва" sugeruje również, że był to raczej krótki i wąski broszowany pasek, i mógł być ozdobą ubrania, a także, że mógł być wykonany z jedwabiu, który obok złota i srebra był drogi.  Ze względu na cenę tych materiałów, nie tkano z nich długich i szerokich krajek. Raczej były wąskie i krótkie, i były konkretną ozdobą: opaską kobiecą na głowę, na której wieszano kabłączki, albo np. ozdobą sukni, mankietów czy kołnierzyka. Dodatkowo tak naprawdę nie wiadomo jaką metodą była tkana krajka. Czy za pomocą tabliczek, które były bardzo popularne w tych czasach, czy za pomocą bardka, albo za pomocą tzw. tylnego paska, czy rozciągania osnowy na nodze.

Po tych wszystkich rozważaniach wykonałam w programie komputerowym wzór tej krajki do techniki wybieranej (i tu, czy wykorzystam bardko, krosno Inkle, tylny pasek czy własne nogi, to będzie bez znaczenia), rys.1. 

Drugi wzór wykonany przez Annę Nancy Rozzi z Włoch  najlepiej odwzorowuje tę krajkę. W tym wzorze przestrzenie są wypełnione. Rys. 2.

Rys. 2.

Kiedy zobaczyłam powyższy wzór, to pokusiłam się na wykonanie wzoru dosłownie tak, jak wygląda oryginalny rysunek (tyle, że z elementami symetrycznymi) bez wypełnienia. Rys. 3.

Rys. 3.

A poniżej jeszcze jedna wersja wzoru. Rys. 4.

Rys. 4.

Myślę, że rys. 2 może być podstawą do wersji brokatowanej (broszurowanej), gdzie pola białe są pokryte brokatem, a pola czerwone nie.

Natomiast rys. 3 może być podstawą do wersji wybieranej, gdzie wzorem są nici w kolorze czerwonym, lub odwrotnie. Nici białe będą nitkami wzoru.

Ciekawa jestem zdania innych.

Wykonaną przeze mnie krajkę przedstawię za jakiś czas w części 2.

Rekonstrukcje historycznych krajek. Zespół 3. Vestrum. Tkanie na tabliczkach.

Zespół 3.

Wełniana opaska (C21841, Vestfold), IV wiek n.e. z Vestrum w Norwegii.

 

Oryginalny znalezisko to wąska opaska znaleziona w grobie mężczyzny. 
Niewiele wiadomo o kolorze opaski, ale widoczne są dwa odcienie* w obszarze wzoru (ciemniejszy i jaśniejszy). Technika, którą została utkana, to splot kamienny, wykonany przy użyciu tylko dwóch nici na tabliczkę**. Opaska ma szerokość około 10 mm, co oznacza, że jeśli chcemy odtworzyć ją tak, jak była tkana w przeszłości, powinniśmy użyć wełnianej przędzy o grubości koronki. Daje nam to wspaniały wgląd w umiejętności tkaczek i prządek z okresu migracji ludów. Niestety zachowało się tylko około 5 cm taśmy i nie można określić jej wyglądu poza tym fragmentem. Możemy ją tkać poprzez łączenie fragmentów wzoru w różnej kolejności. 
Bardzo ciekawym elementem tej opaski jest to, że lewa krawędź jest utkana w sposób przypominającym rurkę. To sprawia, że taśma jest naprawdę wyjątkowa, bo jest jedną z niewielu z rurową techniką tkania, które znaleziono poza Finlandią, gdzie ta technika jest bardziej popularna. 
Widać to po lewej stronie, gdzie wątek jest widoczny poziomo. Proszę zwrócić uwagę, jak
poziome linie pojawiają się po lewej stronie, a nie po prawej. Taki brzeg służył do przyszycia taśmy do tkaniny i mógł mieć inny kolor, ponieważ nie jest widoczny z przodu. 

*Collingwood, 1982.

**Houghen, 1935.

Moja opaska ma 16 mm szerokości, ponieważ tkałam ją z grubszej wełny merynosa niż w oryginale. Zapewne w niedługim czasie pokuszę się o pełną rekonstrukcję tej opaski z koronkowej wełny. Z fragmentu, który utkałam wykonałam podwójną bransoletkę zapinaną na zatrzask.

Dublin Dragons. Rekonstrukcje historycznych krajek. Zespół 2. Dublińskie Smoki. Tkanie na tabliczkach.

 

Zespół 2.

Złota i jedwabna opaska z brokatem (E190:1194), X wiek, z Fishamble Street w Dublinie, Irlandia.

Jest to słynne i często powielane znalezisko wśród rekonstruktorów. Motyw „dublińskich smoków” został opisany przez Frances Pritchard w artykule "Silk Braids and Textiles of the Viking Age from Dublin" jako „złota brokatowa opaska tkana na tabletkach, szerokość 9 mm, wykonana na 31 tabliczkach z Fishamble Street w Dublinie”. Opaskę datuje się na drugą połowę X wieku.

Wszystkie znalezione w Dublinie tkane na tabliczkach opaski  były szczątkowe, fragmentaryczne, więc  pozostaje nam tylko wyobrazić sobie, czego pierwotnie były częścią. Frances Pritchard zasugerowała, kierując się współczesnymi dowodami ze Skandynawii, że mogły być one częścią wąskich filetów (lub przynajmniej w połączeniu z jakimś nakryciem głowy). Twierdzi, że pod względem techniki dublińskie brokatowe opaski są najbliższe znaleziskom z Danii. 

Nie wiem, w jakim kolorze była tkana opaska, bo nie przeprowadzono analizy barwnika, ale madder czyli kolor uzyskiwany z marzanny barwierskiej został znaleziony w innych jedwabnych i wełnianych tkaninach w Dublinie, dlatego poszukałam jedwabiu w podobnym odcieniu. Później wpadłam na pomysł, że tło dla smoków mogę wykonać w kilku kolorach. Wybrałam kolor jasno niebieski, zielony i bordowy.

Poniżej przedstawiam zdjęcia znalezionej taśmy i tabliczek w Dublinie. 

Źródło: 

Crafting Textiles
Tablet weaving, sprang, lace and other techniques
from the Bronze Age to the early 17th century
Edited by
Frances Pritchard

Early Textiles Study Group Occasional Publication

Published in the United Kingdom in 2021 by

OXBOW BOOKS

The Old Music Hall, 106-108 Cowley Road, Oxford, OX4 1JE

and in the United States by

OXBOW BOOKS

1950 Lawrence Road, Havertown, PA 19083

© Oxbow Books and the individual contributors 2021

Chapter 3 Evidence of tablet weaving from Viking-age Dublin, Frances Pritchard 

Fig. 3.8. A & B. Gold-brocaded tablet-woven band, width

9 mm made with 31 tablets from Fishamble Street, Dublin.

NMI E190:1194. The dots in the diagram represent the gold

brocading weft. (Photo: Valerie Dowling © National Museum

of Ireland, diagram: Christina Unwin). 

Rys. 3.8. A i B. Złota brokatowa opaska tkana na tabletkach, szerokość

9 mm, wykonana z 31 tabletek z Fishamble Street w Dublinie.

NMI E190:1194. Kropki na diagramie reprezentują złoty 

wątek brokatowy. (Zdjęcie: Valerie Dowling © National Museum

of Ireland, diagram: Christina Unwin). 

Ryc. 3.1. Różne tabliczki tkackie z wykopalisk w Dublinie.
(Zdjęcie: Valerie Dowling © Narodowe Muzeum Irlandii)

Powyższe zdjęcie pokazuje kwadratowe tabliczki z różnych miejsc w Dublinie, w tym pięć różnych budynków na stanowisku Fishamble Street (Pritchard 2014, 230). Tabliczki są wykonane głównie z cienkich, ciętych płytek z drewna lub kości, przy czym jeden przykład wykonano z rogu, a drugi prawdopodobnie z poroża (Wallace 2016, 268, ryc. 7.39) (ryc. 3.1). Ich wielkość waha się od 30 × 31 mm do 41 × 45 mm, a wśród nich znajduje się grupa pięciu tabliczek z kości pochodzących z depozytu z XI w. przy High Street (National Museum of Ireland 1973, 47, nr 230; E71:8963) i inna grupa sześciu drewnianych tabliczek z Fishamble Street (E172:11367). Nie wszystkie tabliczki w każdej z tych dwóch grup są identyczne pod względem rozmiaru, trzy z drewnianych tabliczek mają 37 mm2, jedna ma 38 mm2, a pozostałe dwie mają 34 × 35 mm i 35 × 38 mm; tabliczki z kości obejmują cztery z nich, z których mają 35 mm2, a piąta jest mniejsza i ma 31 mm2.

Użyłam do tkania indyjskiego jedwabiu 60/2, bardzo cienkiego, tak cienkiego jak nić do szycia, a mimo to moja opaska ma 11 mm szerokości. Mimo tej różnicy jestem zauroczona efektem. Wzór, którym się posłużyłam, pochodzi ze strony aisling. Broszowanie wykonałam kordonkiem metalizowanym Camelia.

Tkanie tej pięknej opaski zajęło mi kilka dni, bo przyznam, że proces nie jest szybki. Z utkanej opaski stworzyłam bransoletkę zapinaną na zatrzask. Poniżej jej zdjęcia.

Rekonstrukcje historycznych krajek. Zespół 1. Siksälä, Estonia. Tkanie na tabliczkach.

 To będzie bardzo długi post, ponieważ opiszę tu moje działania i tkactwo w związku z rekonstrukcją krajki z Siksälä.

Krajka będzie tkana bawełną na tabliczkach. Niestety w pierwszych próbach tkania moja wełna rwała się, więc zdecydowałam, że użyję bawełny.

Zapraszam więc do częstego zaglądania do tego postu, ponieważ stale będę go aktualizować.

Zespół 1.

Wzór zespołu Siksala Estonia. Autor Alicja Mega.

Zespół Siksälä. Autor wzoru Alicja Mega:

Wzór zakupiony na Etsy od Alicji Mega. Link do sklepu

Datowanie: ok. XIII w.

Położenie geograficzne znaleziska: Siksälä, Estonia.

Znalezisko archeologiczne można znaleźć w: Instytut Historii Uniwersytetu w Tallinie (nr art. AI 5100)

Pierwotne zastosowanie: opaska służyła jako obramowanie szala.

Szerokość oryginalnej opaski: ok. 10 mm.

Materiał: wełna.

Liczba tabliczek: 18.

Wzór, jak czytać:

Każda kolumna to 1 tabliczka. Po każdej stronie będą znajdować się 3 tabliczki brzegowe (łącznie 6) i 12 tabletek ze wzorem na środku.

Gruby kolorowy symbol (zielony/żółty) oznacza wełnianą przędzę przewleczoną przez otwór w tabliczce. Ukośny wąski pasek oznacza, że przędza nie jest przewleczona, a otwór jest pusty. Jak widać, są tylko dwie nitki przędzy przewleczone przez tabliczki ze wzorem. To sprawia, że tkanie będzie nieco trudniejsze. Trzeba będzie zwracać większą uwagę na tabliczki, ponieważ będą one miały tendencję do wykonywania niepożądanych ruchów (będą miały tendencję do swobodnego zwisania na dwóch nitkach). Aby zminimalizować ten efekt, można używać jak najlżejszych tabliczek o grubości 8 mm i  używać krosna, na którym tabliczki będą podparte. Ja jednak będę zabezpieczała tabliczki przed przekręcaniem za pomocą patyczka lub ołówka, wkładanego w dziurki tabliczek. 

Wzór nawlekania tabliczek. Autor Alicja Mega.

Tkanie tego paska wcale nie jest proste. Trzeba być skupionym i pamiętać, w którym miejscu tkania się jest. Tka się wiele symboli, które następują po sobie, ale... jeśli ktoś chce, może tkać tylko jeden symbol stale się powtarzający. 

Tabliczki, które używam do tkania pasm są inne, niż w większości sklepach. Nie mają prostych brzegów, tylko są wklęsłe. Dzięki temu obracanie ich jest prostsze. Są wykonane ze sklejki, oszlifowane, z literkami ABCD i mają bok o długości 5,5 cm. Bardzo dobrze układają się w dłoni.

W internecie jest wiele filmów o tkaniu tego paska i zawsze można podejrzeć pracę innych tkaczy. Jednym z moich ulubionych kanałów jest ten: link Elewys of Finchingefeld. 

Zdjęcia oryginalnej taśmy znajdują się na blogu Amalii, link do blogu.

Wykonałam kilka prób tkania z bawełny i kordonka Kaja15. Ostatecznie pozostałam przy kordonku i wykonałam pasek na bransoletki. Pasek ma długość 41 cm i szerokość 14 mm. Na pasku jest kilka symboli, więc bransoletki będą się różnić i każda będzie zjawiskowa. Poniżej zdjęcia paska.

Przód.

Tył.

Gotowa bransoletka.